İlk sonbahar geceleri: Loş ışık, sessiz oda ve bir bebeğin uyku ritüeli

Hamza Bera Ocak’ta doğdu ama ben onun ilk sonbaharını daha iyi hatırlıyorum. İstanbul’a yeni taşınmıştık; ev yabancıydı, sokak yabancıydı, komşuları tanımıyorduk. Eylül’ün sonunda bir akşam saat altıda perdeyi kapatırken dışarının çoktan karardığını fark ettim. Yaz boyunca gece dediğimiz şey, artık ikindiden başlıyordu.

Yeni doğmuş bir bebekle yaşayan herkes bilir: Geceler zaten uzundur. Sonbahar gelince bir de gerçekten uzar.

Işığı kısmak

İlk öğrendiğim şey ışıktı. Yazın odaya giren akşam ışığı bebeği yavaş yavaş uykuya hazırlıyordu; ben bir şey yapmıyordum, gün yapıyordu. Sonbaharda o iş bana kaldı.

Avizeyi yakmayı bıraktım. Şifonyerin üstüne küçük bir lamba koyduk; sıcak, sarımsı, yerden değil yandan vuran bir ışık. Emzirirken, bez değiştirirken, gece ikide yeniden uyuturken yalnızca o yanıyordu. Bir hafta sonra Hamza Bera o ışığı görünce esnemeye başladı. Işık, saatin yerine geçmişti.

Anneannem “bebek odasında lamba yanmaz, gözü alışır” derdi. Haklıydı da, haksızdı da. Bebek karanlığa alışmalı, evet; ama anne karanlıkta bez değiştiremez. Loş ışık ikisinin ortasıdır.

Aynı şey, aynı sırayla

İkinci öğrendiğim şey sıraydı. Banyo, kurulama, müslin, lamba, ninni. Her akşam aynı. Sıra önemli, içerik değil; ninninin güzel söylenmesi gerekmez, benimki hiç güzel değildi.

Bebekler saati bilmez ama sırayı bilir. Üçüncü adımda gözleri ağırlaşır, çünkü dördüncü adımın ne olduğunu bilirler. Sonbaharın kısalan günlerinde bu sıra, evin içindeki tek düzenli şey olur. Bana da iyi geldi; o beş adım boyunca telefon uzaktaydı, ev sessizdi, dışarıdaki karanlığın bir önemi yoktu.

Odayı onun odası yapmak

Üçüncüsü en geç anladığım şeydi. İstanbul’daki o ev bize yabancıydı; Hamza Bera’ya da yabancıydı. Konya’daki odasında adı duvarda asılıydı, annemin işlediği bir bezde. Taşınırken kutulardan birinde kalmıştı.

Bir akşam o bezi bulup çıkardım ve lambanın yanına astım. Değişen bir şey olmadı; bebek okuma bilmez. Ama benim için değişti. O oda o gece onun odası oldu. Adı orada duruyordu, ışık adının üstüne vuruyordu ve ben ilk defa “burası evimiz” dedim.

Sonbahar gecelerine hazırlık

• Tek bir loş lamba. Sıcak renkli, şifonyer ya da komodin yüksekliğinde, yandan ışık veren. Tavan lambası gece boyunca kapalı kalsın.
• Perdeyi erken kapatın. Sonbaharda dışarısı içeriden önce kararır; perde kapanınca odanın saati sizin elinizde olur.
• Beş adımı yazın. Buzdolabına değil, kendi zihninize. Eş, anneanne, bakıcı; kim uyutuyorsa aynı beş adım.
• Müslini önceden ısıtın. Radyatörün üstünde iki dakika. Sonbahar gecesinde soğuk bezle karşılaşan bebek uyanır; ılık bezle karşılaşan uyumaya devam eder.
• Adını odaya koyun. Duvara, kapıya, lambanın yanına. Bebek için değil, sizin için: O odanın kimin odası olduğunu her gece görmek için.

Işığın adı olsun

O ilk sonbaharda şifonyerin üstündeki lamba sıradan bir lambaydı; adı yanındaki bezde duruyordu. Sonradan düşündüm: İkisi aynı şey olabilirdi. Adının kendisi ışık verebilirdi.

Sessiz akşamlar için bir bulut

Üzerinde adı olan yumuşacık bulut yastık, masal ve sarılma saatlerinde yanı başınızda durur.

Adını yazdırın

Perde ve lamba

Hamza Bera şimdi kendi odasında, kendi lambasını kendi kapatıyor. Ama sonbaharın ilk akşamı saat altıda perdeyi kapatırken hâlâ aynı şeyi düşünüyorum: Dışarısı karardı, içerisi bizim. Loş bir ışık, aynı beş adım ve duvarda bir isim. Geceler uzun olsun; oda bizim.

— Merve Çokal Doğan